Қазақстандық фототрофты микроорганизмдер дақылдарының коллекциясы
← Артқа

Коллекция меңгерушісі

Заядан Болатхан Қазыханұлы

Биология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА академигі

Түйіндеме

Жұмыс тәжірибесі

2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Биология және биотехнология факультетінің биотехнология кафедрасының профессоры.

2025 жылдан бастап Қазақ-Жапон-Қытай халықаралық ғылыми-зерттеу орталығы «AlgaBioTech» директоры.

2015 жылдан қазіргі уақытқа дейін әл-Фараби атындағы ҚазҰУ «Хабаршысы» журналының «Экологиялық» сериясының (Eurasian Journal of Ecology) бас ғылыми редакторы.

2014 – 2023

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Биология және биотехнология факультетінің деканы қызметін атқарған.

2011 - 2014.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Биотехнология кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарған.

2006 –2011

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Микробиология кафедрасының профессоры.

2001 – 2005

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Микробиология кафедрасының доценті.

1997-2000

Қазақ ұлттық аграрлық университетінің Экология кафедрасының доценті.

1996-1997

Санкт-Петербург университеті жанындағы Биологиялық ғылыми-зерттеу институтының аға ғылыми қызметкері

1986 -1996

Моңғолия Ғылым академиясының (ҒА) Биотехнология институтының микробиологиялық синтез зертханасының аға ғылыми қызметкері.

1984-1986

Моңғолия Ғылым академиясының (ҒА) Жалпы биология институтының микробиология зертханасында кіші ғылыми қызметкер

Білімі

1979-1984

Моңғолия мемлекеттік университетін биология мамандығы бойынша тәмамдаған, біліктілігі: биофизик, биология пәнінің оқытушысы (Улан-Батор қаласы).

1993-1996

Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің генетика және селекция кафедрасының аспиранты.

1996

«Норфлуразонға төзімді Chlamydomonas reinhardtii мутанттарын генетикалық талдау» (03.00.15 – Генетика, Санкт-Петербуг университет, 1996) тақырыбындағы кандидаттық диссертациясын қорғады.

2002-2005

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Микробиология кафедрасының докторанты.

2003

ҚР Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің шешімімен 2003 жылы «доцент» ғылыми атағы берілді.

2006

«Фототрофты микроорганизмдердің су экожүйелерін мониторингтеу, қызмет ету және биоремедиациядағы рөлі» диссертация тақырыбы бойынша (03.00.16 – Экология, 03.00.07 – Микробиология, 2006) докторлық диссертациясын сәтті қорғады.

2007

ҚР Білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің шешімімен 2007 жылы «профессор» ғылыми атағы берілді.

Біліктілікті арттыру курстары және тағылымдамалар

2015-2025

Соңғы жылдары Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарының басшыларына (топ-менеджерлеріне) арналған «Зерттеу университеті» бағыты бойынша біліктілікті арттыру курстарынан өтті, сондай-ақ халықаралық тағылымдамалардан өтті: Назарбаев Университеті, Астана – 2016; RWTH Aachen University, Германия – 2016; University of California, Berkeley (Сан-Франциско, АҚШ) – 2023; ALGATECH Centre, Institute of Microbiology, Czech Academy of Sciences – 2024; Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO), Ыстанбұл – 2024; Tokyo University of Science, Токио, Жапония – 2015, 2025.

2009

Лондон университеттік колледжінде (UCL), Англия, 1 ай тағылымдамадан өтті.

2000

Ұлттық шағын кәсіпкерлікті дамыту институтында (NISIET), Хайдарабад, Дели, Үндістан, 2 ай тағылымдамадан өтті.

1990-1992

Ленинград мемлекеттік университетінің Биотехнология орталығында зерттеуші-тағылымдамашы.

1989-1990

КСРО Ғылым академиясының Өсімдіктер физиологиясы институтында (Мәскеу қ.) зерттеуші-тағылымдамашы.

Ғылыми және кәсіби қауымдастықтардағы мүшелік

2017 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, 2020 жылы академигі болып сайланды, ал 2025 жылы Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясының құрметті академигі атанды.

2023 жылы Қытай Халық Республикасындағы Tianjin Institute of Industrial Biotechnology құрметті профессоры атағы берілді; сондай-ақ, халықаралық ұйым COMSATS аясында агробиотехнология саласының өкілі болып табылады.

2021–2023 жылдары Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылыми кеңесінің «Геология, минералдық және көмірсутекті шикізатты өндіру және қайта өңдеу, жаңа материалдар, технологиялар, қауіпсіз өнімдер мен конструкциялар» басым бағыты бойынша мүшесі, ал 2024–2025 жылдары «Экология, қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану» басым бағыты бойынша да мүше болып табылады.

Ғылыми мектеп

Профессор Б.К. Заядан Қазақстандағы «Фототрофты микроағзалар және олардың биотехнология мен биоэнергетикадағы қолданылуы» атты алғашқы ғылыми мектептің негізін қалаушы болып табылады. Б.К. Заяданның жетекшілігімен 6 ғылым кандидаты, 14 PhD докторы, 28 магистрант даярланған. Қазіргі уақытта ол 3 PhD докторант пен 2 магистрантқа жетекшілік етеді.

Гранттық қаржыландыру бойынша ғылыми жобалардың жетекшісі

• АР23485416 – Микробалдырлар мен цианобактериялар коллекциясының биобанкін құру және олардың қолданбалы зерттеулерде пайдалануға арналған биотехнологиялық әлеуетін зерттеу / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Биология және биотехнология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2024–2026 жж.

• АР14870171 – Фототрофты микроорганизмдердің биологиялық белсенді заттары негізінде жаңа отандық биопрепараттарды әзірлеу / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Биология және биотехнология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2022–2024 жж.

• Цианобактериялар негізінде ағынды суларды биологиялық тазартудың және көмірқышқыл газын кәдеге жаратудың қалдықсыз технологиясын әзірлеу, биодизель өндірудің перспективалық бағыты ретінде / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Биология және биотехнология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2018–2020 жж., мемлекеттік тіркеу № 0118РК00085.

• Май қышқылдарын өндіруші цианобактериялар негізінде биодизель отынын алу / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Биология және биотехнология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2015–2017 жж., мемлекеттік тіркеу № 0115РК00282.

• Фито-альго-цианобактериялық консорциумдарды пайдалану негізінде әртүрлі ағынды суларды ауыр металдардан биоремедиациялау / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Экология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Жауапты орындаушы – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2015–2017 жж., мемлекеттік тіркеу № 0115РК00395.

• Май өндіруші белсенді микробалдырлар штаммдары негізінде сұйық биодизель отынын алу технологиясын әзірлеу / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Биология және биотехнология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2012–2014 жж., мемлекеттік тіркеу № 0112РК00331.

• Ауыл шаруашылығы жануарлары мен құстарының өнімділігін арттыруға арналған микробалдырлар негізіндегі биологиялық белсенді жемдік қоспалар мен биостимуляторларды алу («Биологиялық жүйелердің қызмет ету заңдылықтары – медицина, ауыл шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау салаларына арналған инновациялық технологияларды әзірлеудің негізі» бағдарламасы) / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Биология және биотехнология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2009–2011 жж., мемлекеттік тіркеу № 0109РК00147.

• Биотехнологияда қолдануға арналған перспективалы микробалдырлар дақылдарын алу және оларды жаппай өсіру технологиясын әзірлеу («Медицинада, ауыл шаруашылығында, қоршаған ортаны қорғауда, тағам және қайта өңдеу өнеркәсібінде гендік-инженерлік және жасушалық технологияларды әзірлеу және пайдалану» бағдарламасы) / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Экология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2009–2011 жж., мемлекеттік тіркеу № 0109РК00700.

• Биотехнологияда қолдануға арналған генетикалық-маркерлік және өндірістік құнды коллекциялық микробалдырларды толықтыру, паспорттау және криобанк құру / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Экология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2012–2014 жж., мемлекеттік тіркеу № 0112РК00267.

• Микробалдырлар штаммдарын селекциялау және оларды биотехнологиялық өндіріс мақсатында өсіру технологиясын әзірлеу (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Ұлттық биотехнология орталығы бағдарламасы) / әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Биология және биотехнология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Ғылыми жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., 2009–2011 жж., мемлекеттік тіркеу № 0109РК004.

Халықаралық жобалардың ғылыми жетекшісі

• 2023–2025 жж. – Антибиотиктер өндіру жүйесінде Қытай–Қазақстан ауыл шаруашылығы өнімдерін зерттеу және әзірлеу: бейімделгіштігін бағалау және практикалық қолдану мүмкіндіктерін зерттеу халықаралық жобасы (Project 2022EO1032). Жоба Шанхай ынтымақтастық ұйымының Ғылыми-техникалық әріптестік бағдарламасы және Халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастық бағдарламасы аясындағы бірлескен өтінім туралы келісім негізінде жүзеге асырылуда.

• 2017 ж. – Фотобиореакторларда микробалдырларды жаппай өсіру және мониторинг жүргізу халықаралық жобасы. «EXPO-2017» халықаралық көрмесі шеңберінде жүзеге асырылған жоба, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті.

• 2007–2009 жж. – Микробалдырларды пайдалану арқылы коммуналдық-тұрмыстық және ауыл шаруашылығы ағынды суларын биологиялық тазарту технологиясын әзірлеу халықаралық ғылыми жобасы. Қытай Халық Республикасының «Ғылым саласындағы халықаралық ынтымақтастық» бағдарламасы аясында орындалған. Орындаушы ұйымдар: әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті және Экология мәселелері ғылыми-зерттеу институты. Жоба жетекшісі – Б.Қ. Заядан. Алматы қ., мемлекеттік тіркеу № 0107РК00480.

Мемлекеттік марапаттары және құрметті атақтары

Web of Science Core Collection деректері бойынша, қазақстандық ғалымдар арасында «Жасыл энергетика» саласында жоғары дәйексөз көрсеткіші үшін ҚР БҒМ дипломымен марапатталған 2012–2016 жылдар аралығында. Springer Nature баспасының журналдарында жоғары жарияланым белсенділігі үшін сертификат, 2019 ж. Scopus Award-2019 дипломы, «Top Researcher in Engineering and Technology» номинациясы

Қазақстан Республикасы ғылымы мен техникасының дамуына үлес қосқан ғалымдарға арналған мемлекеттік ғылыми стипендияның иегері (2014 ж.).

Қазақстан Республикасында «ЖОО Үздік оқытушысы» атағына екі мәрте ие болды (2008 ж., 2018 ж.).

ҚР БҒМ «Ы. Алтынсарин» төс белгісі, 2016 ж. 2017 ж. ҚР БҒМ «Қазақстан ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төс белгісі, 2018 ж. ҚР БҒМ «Қазақстан білім саласының құрметті қызметкері» төс белгісі, 2019 ж. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ «Ерен еңбегі үшін» медалі, 2019 ж. «Қазақ аграрлық университетінің 90 жыл» арналған мерейтойлық медаль, 2021 ж. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Үлкен күміс медалі, 2021 ж. Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі, бірлікті нығайтуға қосқан үлесі үшін.

Халықаралық серіктестер

АҚШ, Қытай, Польша, Ресей, Чехия, Жапония, Түркия және Ұлыбритания ғылыми орталықтарымен бірлескен зерттеулер жүргізеді. EXPO-2017 (Астана, «Болашақ энергиясы») халықаралық көрмесінің қатысушысы. Олар Лондон Университеттік колледжі (Ұлыбритания) құрылымдық және молекулалық биология лабораториясымен бірлесіп, биодизель алу мақсатында жоғары өнімді микробалдыр штаммдарын мутагенез әдістерімен алу зерттеулерін жүргізеді. К.А. Тимирязев атындағы РАН Өсімдік физиологиясы институтының «Жасушаішілік регуляцияның молекулалық негіздері» лабораториясы (Мәскеу) және Токио Ғылым университетінің (Tokyo University of Science, Жапония) жаратылыстану ғылымдар факультетінің лабораториясымен бірлесіп, фотосинтездеуші микроағзалар негізінде биосутегін өндіруге арналған зерттеулер жүргізуде. Сонымен қатар, «Фототрофты микроағзалар және олардың биотехнология мен биоэнергетикадағы қолданылуы» бағытында, оның жетекшілігімен Қытай–ЖапонияҚазақстан халықаралық ғылыми-зерттеу орталығы «AlgaBioTech» қызмет атқарып келеді.

Ғылыми қызмет нәтижелілігі

450-дан астам ғылыми еңбектің авторы, соның ішінде 20 оқулықтар мен оқу құралдары, 8 монография, 35 патенттер, авторлық куәліктер мен пайдалы модельдер. Scopus және Web of Science деректер базасында индекстелген мақалалар: Соңғы 5 жылда: 82 жарияланым, 2345 сілтеме, h-индекс = 24

List of some scientific articles (2019-2026):

  1. Sandybayeva, S.K.; Ismailova, S.A.; Yershova, A.O.; Kakimova, A.B.; Zayadan, B.K. Cyanobacterial Biofactories Beyond Model Strains: Exploratory Screening of Immunomodulatory Activity in Phormidium ambiguum Extracts. Plants 2026, 15, 33. doi: 10.3390/plants15010033

  2. Kenzhegul Bolatkhan, Damys Salauat, Saule М. Shalgimbayeva, Nurzia R. Akmukhanova, Bolatkhan K. Zayadan, Aidana Askar1 and Mehmet Gökoğlu /Enrichment of Artemia Nauplius with Cyanobacterium Arthrospira platensis ZTS-2024 for Feeding Young Russian Sturgeon (Acipenser gueldenstaedtii Brandt, 1833) ES Food Agrofor., 2026, 01, 1987 DOI: https://dx.doi.org/10.30919/faf1987

  3. Yahui Du, Zengwang Guo, Chunfang Ma, Bolatkhan K. Zayadan, Qingfeng Ban, Hong Yang, Zhongjiang Wang, Hongbo Sun, Texture-sweetness Co-design of dysphagia Foods:Research on the textural regulation and sweetener release mechanisms of soy protein gels by sucrose and xylitol, Food Hydrocolloids,Volume 172, Part 1,2026,111875,ISSN 0268-005X, https://doi.org/10.1016/j.foodhyd.2025.111875.

  4. M., Zhao, H., Zayadan B.K., Cheng, J., Ban, Q. Production of skimmed yogurt enriched by rice resistant starch: physicochemical properties, microscopic structure and model prediction during storage Qi, W., You, //Food Chemistry XOpen source preview, 2025, 31, 103205 https://doi.org/10.1016/j.fochx.2025.103205

  5. Akmukhanova, N.R., Seiilbek, S.N., Zayadan, B.K., ... Domash, G.S., Bruce, B.D.Harnessing Microalgae and Cyanobacteria for Sustainable Pesticide Biodegradation: Advances, Challenges, and Ecological Benefits //Microorganisms, 2025, 13(10), 2404 10.3390/microorganisms13102404

  6. Seiilbek, S.N., Akmukhanova, N.R., Zayadan, B.K., ... Bakytzhan, R.A., Altybaeva, N.A. //Biocontrol potential of rice field cyanobacteria for environmentally friendly plant protection //Journal of Applied PhycologyOpen source preview, 2025 10.1007/s10811-025-03658-y

  7. Kakimova A.B.; Sandybayeva S.K.; Bolatkhan K.; Zayadan B.K.; Toktybay A.K.; Akhmetova G.A., Fatty Acids Profile of Novel Cyanobacterial Strains Isolated from Extreme Ecosystems as A Biodiesel Feedstock","2025","Engineered Science", 27 http://dx.doi.org/10.30919/esee1394

  8. Z., Bukharbayeva, Zhanat, G.I., Yernazarova, Gulzira Izmuhanovna, B.K., Zayadan, Bolatkhan K., ... A.A., Ramazanova, Aliya Amangeldievna, G., Keubassova, Gaukhar Efficacy of Chlorella Sp. In Diesel Fuel Degradation in a Model Experimental Study //International Journal of Agriculture and Biosciences, 2024

  9. Kamshybayeva, Gulzhanay K. Kossalbayev, Bekzhan D. Sadvakasova, Asemgul K. Bauenova, Meruyert O. Zayadan, Bolatkhan K. Krapivina, Anastasia A. Sainova, Gaukhar A. Alharby, Hesham F. Allakhverdiev, Suleyman I. Effect of the photosynthesis inhibitors on hydrogen production by non-heterocyst cyanobacterial strains //International Journal of Hydrogen Energy.–V 52.- 2024.- Pages 167-182. https://doi.org/10.1016/j.ijhydene.2023.03.453

  10. Kossalbayev, Bekzhan D. Yilmaz, Girayhan Sadvakasova, Asemgul K. Zayadan, Bolatkhan K. Belkozhayev, Ayaz M. Kamshybayeva, Gulzhanay K. Sainova, Gaukhar A. Bozieva, Ayshat M. Alharby, Hesham F. Tomo, Tatsuya Allakhverdiev, Suleyman I. Biotechnological production of hydrogen: Design features of photobioreactors and improvement of conditions for cultivating cyanobacteria / International Journal of Hydrogen Energy. – V 49.- 2024 .- Pages 413-432. https://doi.org/10.1016/j.ijhydene.2023.09.001

  11. Kamshybayeva, Gulzhanay K. Kossalbayev, Bekzhan D. Sadvakasova, Asemgul K. Kakimova, Ardak B. Bauenova, Meruyert O. Zayadan, Bolatkhan K. Lan, Chi-Wei Alwasel, Saleh Tomo, Tatsuya. Chang, Jo-Shu. Allakhverdiev, Suleyman I. Genetic engineering contribution to developing cyanobacteria-based hydrogen energy to reduce carbon emissions and establish a hydrogen economy /International Journal of Hydrogen Energy. –V 54. - 2024.- Pages 491-511https://doi.org/10.1016/j.ijhydene.2022.12.342

  12. Sandybayeva, S.K., Kossalbayev, B.D.; Zayadan, B.K.; Kopecký, J.; Kakimova, A.B.; Bolatkhan, K.; Allakhverdiev, S.I. Isolation, Identification and Pigment Analysis of Novel Cyanobacterial Strains from Thermal Springs // Plants, 2024, 13(21), 2951. https://doi.org/10.3390/plants13212951

  13. F.K., Sarsekeyeva, Fariza K., A.K., Sadvakasova, Asemgul K., S.K., Sandybayeva, Sandugash K. B.K., Zayadan, Bolatkhan K., ... J., Chang, Jo-Shu, S.I., Allakhverdiev, Suleyman I.Microalgae- and cyanobacteria-derived phytostimulants for mitigation of salt stress and improved agriculture /Algal Research, 2024

  14. Madina Kazim, Aliyam Dauletova, Sandugash Sandybayeva, Zhanat Bukharbayeva, Bolatkhan Zayadan. Isolation and study of cyanobacterial cultures from oil refinery wastewaters// BIO Web of Conferences 100, 02019 (2024). https://doi.org/10.1051/bioconf/202410002019

  15. S.N., Seiilbek, Sandugash N., N.R., Akmukhanova, Nurziya R., B.K., Zayadan, Bolatkhan K., N., Bidagulova, Nazym, M., Albay, Meriç Cyanobacterial community structure and isolation of thermophilic cyanobacteria in the Zharkent geothermal spring, 2024

  16. Bolatkhan Zayadan, Ardak Kakimova, Kenzhegul Bolatkhan, Sandugash Sandybayeva. Potential strains of cyanobacteria in biotechnology: advances and applications in biofuels// March 4-8, 2024,С.17, Global Energy Meet, | Los Angeles, CA

  17. Balouch H, Zayadan BK, Sadvakasova AK, Kossalbayev BD, Bolatkhan K, Gencer D, Civelek D, Demirbag Z, Alharby HF, Allakhverdiev SI. Prospecting the biofuel potential of new microalgae isolates. International Journal of Hydrogen Energy, doi:10.1016/j.ijhydene.2023.02.028

  18. Zayadan, B.K., A K. Sadvakasova, B D. Kossalbayev, M O. Bauenova, Huma Balouch, Yoong Kit Leong, Zhiyong Huang, Hesham F. et.all,Microalgae as a key tool in achieving carbon neutrality for bioproduct production// Algal Research, Volume 72, May 2023 Р.103096. https://doi.org/10.1016/j.algal.2023.103096

  19. Zayadan, B.K., Zarina Inelova, Yelena Zaparina, Mengtay Aitzhan And Emil Boros. Perspectives for the application of aquatic and semi-aquatic plants in biomonitoring of freshwater, saline and soda aquatic ecosystems// Pak. J. Bot., 55(3): 2023. Р. 1099-1115 http://dx.doi.org/10.30848/PJB2023-3(33)

  20. Sadvakasova, A.K., Bauenova, M.O., Kossalbayev, B.D., Zayadan, B.K., Huang, Z., Wang, J., Balouch, H., Alharby, H.F., Chang, J.-S., Allakhverdiev, S.I.Synthetic algocyanobacterial consortium as an alternative to chemical fertilizers// Environmental Research, 233, 2023, статья № 116418 https://doi.org/10.1016/j.envres.2023.116418

  21. Akmukhanova, N.R., Leong, Y.K., Seiilbek, S.N., Konysbay, A., Zayadan, B.K., Sadvakasova, A.K., Sarsekeyeva, F.K., Bauenova, M.O., Bolatkhan, K., Alharby, H.F., Chang, J.-S., Allakhverdiev, S.I. Eco-friendly biopesticides derived from CO 2 -Fixing cyanobacteria//Environmental Research, 239 № 117419. https://doi.org/10.1016/j.envres.2023.117419

  22. Bekzhan D. Kossalbayev, Girayhan Yilmaz, Asemgul K. Sadvakasova, Bolatkhan K. Zayadan, Tatsuya Tomo, Suleyman I. Allakhverdiev, Biotechnological production of hydrogen: Design features of photobioreactors and improvement of conditions for cultivating cyanobacteria, International Journal of Hydrogen Energy, 2023, In Press, Corrected Proof. ISSN 0360-3199, https://doi.org/10.1016/j.ijhydene.2023.09.001

  23. Kamshybayeva GK, Kossalbayev BD, Sadvakasova AK, Kakimova AB, Bauenova MO, Zayadan BK, Lan C-, Alwasel S, Tomo T, Chang J-, Allakhverdiev SI. Genetic engineering contribution to developing cyanobacteria-based hydrogen energy to reduce carbon emissions and establish a hydrogen economy. Int J Hydrogen Energy 2023. doi:10.1016/j.ijhydene.2022.12.342

  24. Kamshybayeva GK, Kossalbayev BD, Sadvakasova AK, Bauenova MO, Zayadan BK, Bozieva AM, Alharby HF, Tomo T, Allakhverdiev SI. Screening and optimisation of hydrogen production by newly isolated nitrogen-fixing cyanobacterial strains. International Journal of Hydrogen Energy, doi:10.1016/j.ijhydene.2023.01.163

  25. Assemgul K. Sadvakasova, Bekzhan D. Kossalbayev, Meruyert O. Bauenova, Huma Balouch, Yoong Kit Leong, Bolatkhan K. Zayadan, Zhiyong Huang, Hesham F. Alharby, Tatsuya Tomo, Jo-Shu Chang, Suleyman I. Allakhverdiev, Microalgae as a key tool in achieving carbon neutrality for bioproduct production, Algal Research,2023,103096,ISSN 2211-9264, https://doi.org/10.1016/j.algal.2023.103096.

  26. Zarina Inelova, Bolatkhan Zayadan, Yelena Zaparina, Mengtay Aitzhan And Emil Boros. Perspectives for the application of aquatic and semi-aquatic plants in biomonitoring of freshwater, saline and soda aquatic ecosystems. Pak. J. Bot., 55(3): 1099-1115, 2023. DOI: http://dx.doi.org/10.30848/PJB2023-3(33)

  27. Gulzhanay K. Kamshybayeva a b, BekzhanD. Kossalbaye b, Asemgul K. Sadvakasova a, Meruyert O. Bauenova a, Bolatkhan K. Zayadan a, Anastasia A. Krapivina c, Gaukhar A. Sainova d, Hesham F. Alharby e, Suleyman I. Allakhverdiev  Effect of the photosynthesis inhibitors on hydrogen production by non-heterocyst cyanobacterial strains. International Journal of Hydrogen Energy 2023 https://doi.org/10.1016/j.ijhydene.2023.03.453

  28. Sadvakasova, A.K., Kossalbayev, B.D., Token, A.I., Zayadan, BK,  ...Chang, J.-S., Allakhverdiev, S.I.Influence of Mo and Fe on Photosynthetic and Nitrogenase Activities of Nitrogen-Fixing Cyanobacteria under Nitrogen Starvation Cells, 2022, 11(5), 904

  29. Meene, A., Herzer, C., Schlüter, R.,Zayadan B.K…Urich, T., Mikolasch, A. A Novel Antimicrobial Metabolite Produced by Paenibacillus apiarius Isolated from Brackish Water of Lake Balkhash in Kazakhstan., Microorganisms, 2022, 10(8), 1519

  30. .Kossalbayev, B.D., Kakimova, A.B., Bolatkhan, K., Zayadan B.K, ...Alwasel, S., Allakhverdiev, S.I.Biohydrogen production by novel cyanobacterial strains isolated from rice paddies in Kazakhstan. International Journal of Hydrogen Energy, 2022, 47(37), стр. 16440–16453

  31. Kamshybayeva, G.K., Kossalbayev, B.D., Sadvakasova, A.K., Zayadan B.K, ...Alwasel, S., Allakhverdiev, S.I. Strategies and economic feasibilities in cyanobacterial hydrogen production. International Journal of Hydrogen Energy, 2022

  32. Akmukhanova, N.R., Sadvakasova, A.K., Torekhanova, M.M., Zayadan B.K, ...Chang, J.-S., Allakhverdiev, S.I.Feasibility of waste-free use of microalgae in aquaculture. Journal of Applied Phycology, 2022

  33. Sandybayeva, S.K., Kossalbayev, B.D., Sadvakasova, A. K., Bolatkhan, K., Zadneprovskaya, E. V., Chang, J Prospects of cyanobacterial pigment production: Biotechnological potential and optimization strategies/ Biochemical Engineering Journal, 187 Р 108640 https://doi.org/10.1016/j.bej.2022.108640

  34. Tattibayeva, Z., Tazhibayeva, S., Kujawski, W., Musabekov, K. Peculiarities of adsorption of Cr (VI) ions on the surface of Chlorella vulgaris ZBS1 algae cells/ Heliyon, 2022, 8(9) Р 10468 https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e10468

  35. Akmukhanova, N.R., Sadvakasova, A.K., Todorenko, D.A., Matorin, D.N. Determination of the Promising Microalgal Strain for Bioremediation of the Aquaculture Wastewater/ Microbiology. 2022,Том 91, Выпуск 5 cтр. 533 54 https://doi.org/10.1134/S0026261722601166

  36. Bauenova, M.O., Sadvakasova, A.K., Mustapayeva, Z.O., Alwasel, S., Allakhverdiev, S.I., Potential of microalgae Parachlorella kessleri Bh-2 as bioremediation agent of heavy metals cadmium and chromium. Algal Research, 2021, 59, 102463

  37. Sadvakasova, AK, Kossalbayev, BD, Zayadan, BK, Kirbayeva, DK, Alwasel, S, Allakhverdiev, SI. Potential of cyanobacteria in the conversion of wastewater to biofuels. 8 (37), 140. 2021 DOI10.1007/s11274-021-03107-1 https://www.webofscience.com/wos/woscc/full-record/WOS:000691572600003

  38. Tattibayeva, Z., Tazhibayeva, S., Zayadan., B., Kujawski, W., ...Мusabekov, K., Adilbekova, A.ANALYSIS OF CR(III) IONS ADSORPTION ON THE SURFACE OF ALGAE: IMPLICATIONS FOR THE REMOVAL OF HEAVY METAL IONS FROM WATER. Eastern-European Journal of Enterprise Technologies, 2021, 4(10-112), стр. 14–23

  39. Kenzhegul Bolatkhan, Assem K. Sadvakasova, Bolatkhan K. Zayadan, Ardak B. Kakimova, Fariza K. Sarsekeyeva, Bekzhan D. Kossalbayev, Ayshat M. Bozieva, Saleh Alwasel, Suleyman I. Allakhverdiev. Prospects for the creation of a waste-free technology for wastewater treatment and utilization of carbon dioxide based on cyanobacteria for biodiesel production. Journal of Biotechnology. - 2020. - V. 324. P. 162-170. https://doi.org/10.1016/j.jbiotec.2020.10.010

  40. A.B. Kakimova, K. Bolatkhan, S.K. Sandybayeva, B.D. Kosalbayev, D.B. Nurabayeva. A. ANALYSIS OF CR(III) IONS ADSORPTION ON THE SURFACE OF ALGAE: IMPLICATIONS FOR THE REMOVAL OF HEAVY METAL IONS FROM WATER. International Journal of Biology and Chemistry. – 2021. – Vol. 14 P 15 DOI:10.15587/1729-4061.2021.237532

  41. Kossalbayev, B.D., Tomo, T., Zayadan, B.K., Sadvakasova, A.K., Bolatkhan, K., Alwasel, S., Allakhverdiev, S.I. Determination of the potential of cyanobacterial strains for hydrogen production. (2020) International Journal of Hydrogen Energy, 45 (4), pp. 2627-2639.

  42. Mikolasch, A., Donath, M., Reinhard, A., Herzer, C., Zayadan, B., Urich, T., Schauer, F. Diversity and degradative capabilities of bacteria and fungi isolated from oil-contaminated and hydrocarbon-polluted soils in Kazakhstan. (2019) Applied Microbiology and Biotechnology, 103 (17), pp. 7261-7274.

  43. Bolatkhan, K., Kossalbayev, B.D., Zayadan, B.K., Tomo, T., Veziroglu, T.N., Allakhverdiev, S.I. Hydrogen production from phototrophic microorganisms: Reality and perspectives. (2019) International Journal of Hydrogen Energy, 44 (12), pp. 5799-5811.

  44. Sadvakasova, A.K., Akmukhanova, N.R., Bolatkhan, K., Zayadan, B.K., Usserbayeva, A.A., Bauenova, M.O., Akhmetkaliyeva, A.E., Allakhverdiev, S.I. Search for new strains of microalgae-producers of lipids from natural sources for biodiesel production. (2019) International Journal of Hydrogen Energy, 44 (12), pp. 5844-5853.

  45. Sinetova, M.A., Sidorov, R.A., Starikov, A.Y., Voronkov, A.S., Medvedeva, A.S., Krivova, Z.V., Pakholkova, M.S., Bachin, D.V., Bedbenov, V.S., Gabrielyan, D.A., Zayadan, B.K., Bolatkhan, K., Los, D.A. Assessment of biotechnological potential of cyanobacteria and microalgae strainsfrom IPPAS culture collection. (2019) Biotekhnologiya, 35 (3), pp. 12-29.

  46. Mironov, K.S., Leusenko, P.A., Ustinova, V.V., Bolatkhan, K., Zayadan, B.K., Kupriyanova, E.V., Shumskaya, M., Sinetova, M.A., Los, D.A. Draft genome sequences of a putative prokaryotic consortium (IPPAS B-1204) consisting of a cyanobacterium (leptolyngbya sp.) and an alphaproteobacterium (Porphyrobacter sp.). (2019) Microbiology Resource Announcements, 8 (15), статья № e01637-18.

  47. B.K. Zayadan, Z. Demirbağ, H. Balouch, A. K. Sadvakasova, K. Bolatkhan, A. N. Karabekova, D. Kozhan.A review on metagenomic approaches to assess microalgal diversity: options & challenges // Eurasian Journal of Ecology. – 2019. – № 2 (59). – Р. 4-22 / Co-authors:

  48. B.K.Zayadan, A. A. Usserbayeva, К. Bolatkhan, A. M. Bayzhigitova, B. D. Kosalbaev.Cultivation of cyanobacteria in domestic wastewater for biodiesel production // 4th International Conference on Bioscience and Biotechnology, Kuala Lumpur, Malaysia, 21-22 February 2019. – Kuala Lumpur, 2019. – P. 50

  49. S. Tazhibayeva, B. Zayadan, Zh. Tattibayeva, M. Tursynbetov, K. Musabekov, Zh. Lakhbayeva.Effect of Cr3+ ions on the ξ–potential of algae Chlorella vulgaris cells // Bubble and Drop : VIII International Conference, Sofia, Bulgaria, 24-28 June 2019. – Sofia, 2019. – P. 182-183

  50. Zayadan B. K., Future biofuel from cyanobacteria and microalgae // Biotechnology and Food Security: Role of ICTs : 5th ISESCO–COMSATS–INIT International Conference on Agriculture, Monastir, Tunisia, 4-6 November 2019. – Monastir, 2019. – P. 81-82.

  51. B. K.Zayadan, D. A. Los, T. Tomo, B. D. Kosalbayev, A. A. Usserbayeva, K. Bolatkhan, I. S. Allakhverdiev. Perspectives of cyanobacterial strains for biodisel and biohydrogen production // Photosynthesis and Hydrogen Energy Research for Sustainability : International Conference, Saint Petersburg, 23-28 June 2019. – Saint Petersburg, 2019. – P. 172-173.

  52. B. K. Zayadan, A. K. Sadvakasova, N. R. Akmukhanova, D. N. Matorin, F. Protopopov, A. A. Alekseev, K. Bolatkhan.Pigment Mutants of the Green Microalga Chlamydomonas reinhardtii: Morphological Properties and Photosynthetic Performance // Eurasian Journal of Ecology. – 2019. – No. 2 (59). – Р. 100-110 /

  53. B.K.Zayadan N.R.Akmukhanova, A. K. Sadvakasova, М. М. Torekhanova, К. Bolatkhan, H. Balouch, M. O. Bauyenova Study of the influence of biologically active additive using microalgae on the growth and microflora of rainbow trout // Bulletin of NAS of the RK. Series of biological and medical. – 2019. – № 3. – P. 39-47

MONOGRAPHS AND TEXTBOOKS

  1. Заядан Б.К. Фототрофты микроорганизмдер биотехнологиясы // Монография.-Павлодар, 2010 г. 432 б.

  2. Заядан Б.К. Экологическая биотехнология фототрофных микроорганизмов // Монография. «Арыс», Алматы, 2011г. 380 с.

  3. Заядан Б.К., Маторин Д.Н. Биомониторинг водных экосистем на основе микроводорослей //Монография – М.: Изд-во «Альтекс» Москва, 2015г. 252 с.

  4. Б.К. Заядан, А.К.Садвакасова, Д.Н. Маторин. Биоремедиация и мониторинг загрязненных экосистем на основе микроводорослей 2020: Монография.– Москва : Изд-во «Альтекс» 2020. - 280 с.

  5. Заядан Б.К., Лось Д.А., Усербаева А.А.Болатхан Б.К., Цианобактерии - потенциальные продуценты для получения биодизеля. Алматы: "Qazaq University", Монография. 2020 г., 201 с.

  6. Косалбаев Б.Д., Садвакасова А.К., Заядан Б.К. Фототрофные микроорганизмы в биоэнергетике. /Монография Изд: «Polуtech», Алматы, 2022

  7. Косалбаев Б.Д., Садвакасова А.К., Заядан Б.К. Цианобактериялар арқылы сутегі энергиясын өндіру/Монография Изд: «Polуtech», Алматы, 2024

  8. К.Болатхан., Н.Р. Акмуханова., Б.К.Заядан. Экстремальды экожүйелер – цианобактерияларының биотехнологиялық потенциалы. Монография. - «Таңба» баспасы.- 2024. - 201 б.- Алматы.

  9. Заядан Б.К., Өнерхан Г. Тағам биотехнологиясы // Оқулық, Қазақ университеті, Алматы, 2013 ж. 334 б.

  10. Заядан Б.К. Микробалдырлардың таза дақылдарын бөліп алу және оларды белсенді өсіру тәсілдері // Электронды оқу құрал, Алматы, 2008 ж. 268б.

  11. Заядан Б.К., Өнерхан Г. Микробалдырларды өсіру және сақтау бойынша әдістемелік нұсқау //Оқу құралы, Қазақ университеті, Алматы, 2008ж. 380 б.

  12. Заядан Б.К., Ержанова М.Е. Биология. Талапкерлерге дәнекер//Оқу құралы. «Арыс», Алматы, 2010 ж. 180б.

  13. Заядан Б.К. Экологиялық биотехнология // Оқу құралы. «Литер», Алматы, 2013 ж. 314 б.

  14. Заядан Б.К., Акмуханова Н.Р., Садвакасова А.К. Коллекция микроводорослей и методы культивирования// Методическое пособие, Алматы,"Литер", 2013 г. 160 с.

  15. Заядан Б.К. Экологиялық биотехнология // Оқулық. «Қазақ университеті»,Алматы,2014 ж.316 б.

  16. Заядан Б.К., Акмуханова Н.Р., Садвакасова А.К. Су тоғандарының микрофлорасы //Оқу құралы. «Қазақ университеті», Алматы, 2016 г. 272 б.

  17. Заядан Б.К., Есімова А.М., Кистаубаева А.С. Биотехнология негіздері //Оқу құралы. «Қазақ университеті», Алматы, 2017ж.482б.

  18. Заядан Б.К., Акмуханова Н.Р., Садвакасова А.К. Каталог коллекции культур микроводорослей и цианобактерий // Издательство «Абзал-Ай», Алматы. – 2017. 135 с.

  19. Заядан Б.К., Акмуханова Н.Р., Садвакасова А.К. Фототрофты микроорганизмдердің биотехнологиясы бойынша зертханалық практикум // Алматы: Қазақ университеті, 2018.262 б.

  20. Zayadan B.K., L.B. Dzhansugu­rova, S.K. Turasheva /Basics of Biotechnology: textbook /– Almaty: Kazakh University, 2019. – 428 p. ISBN 978-601-04-4230-6.

  21. B. Zayadan, A. Saparbekova /Environmental biotechnology, /The study guide- Almaty: «Qazaq University » - 2020.- 203 pages. ISBN 978-601-04-4411-9

  22. Заядан Б.К., Садвакасова А.К., Акмуханова Н.Р Биотехнология фототрофных микроорганизмов. //- Алматы: «Qazaq University», 2020. 341с. ISBN 978 601 04-4290-0.

  23. Zayadan B.K., Sadvakasova A.K. Biotechnology of phototrophic microorganisms. // -Almaty: “Qazaq University, 2020. 206 р.

  24. Түймебаев Ж.Қ., Заядан Б.К. ТӘУЕЛСІЗДІК ТЫНЫСЫ: Биология -21 ғасырдың жарқын болашағы. Биология (1991-2021) «Таңба» баспасы.- 2023 - 181 б.- Алматы.

  25. Б.К. Заядан, Ф.К. Сарсекеева, К.Болатхан Фототрофты микроорганизмдер биоэнергетикасы // Алматы: Қазақ университеті, 2024. 265 б.